Vật liệu xanh ngày càng được chú trọng trong ngành xây dựng

Trong bối cảnh ngành xây dựng hướng đến phát triển bền vững, vật liệu xanh đang ngày càng nhận được sự quan tâm từ chủ đầu tư, doanh nghiệp, kiến trúc sư và người tiêu dùng. Thay vì chỉ tập trung vào giá thành, độ bền và tính thẩm mỹ, thị trường đang chú ý nhiều hơn đến khả năng tiết kiệm năng lượng, hạn chế chất thải và giảm tác động đến môi trường trong suốt vòng đời công trình.

Từ sơn ít hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC), gạch không nung, bê tông sử dụng nguyên liệu tái chế đến vật liệu cách nhiệt và vật liệu có nguồn gốc tái tạo, các giải pháp xây dựng xanh đang mở ra nhiều lựa chọn mới cho thị trường.

Tại Việt Nam, xu hướng này gắn liền với nhu cầu nâng cao chất lượng nhà ở, tối ưu chi phí vận hành và phát triển các công trình thân thiện với môi trường. Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Vậy vật liệu xanh là gì, vì sao ngày càng được chú trọng và đâu là những nhóm sản phẩm đáng quan tâm trong thời gian tới?

1. Vật liệu xanh là gì?

Vật liệu xanh là cách gọi chung cho những loại vật liệu được lựa chọn, sản xuất và sử dụng theo hướng giảm tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, độ bền và an toàn trong quá trình sử dụng.

Một vật liệu được xem xét theo tiêu chí xanh không chỉ dựa vào thành phần cấu tạo mà còn cần đánh giá nhiều yếu tố như nguồn nguyên liệu, mức tiêu thụ năng lượng trong sản xuất, lượng phát thải, khả năng tái sử dụng, độ bền và cách xử lý khi hết vòng đời.

Chẳng hạn, một loại sơn có hàm lượng VOC thấp có thể góp phần giảm phát thải các hợp chất hữu cơ bay hơi trong quá trình thi công và sử dụng. Trong khi đó, vật liệu cách nhiệt phù hợp có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng điều hòa không khí, qua đó tiết kiệm năng lượng cho công trình.

Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào mang nhãn “xanh”, “sinh thái” hoặc “thân thiện môi trường” cũng có mức độ tác động thấp như nhau. Người tiêu dùng cần xem xét thông số kỹ thuật, chứng nhận phù hợp và thông tin do nhà sản xuất cung cấp để lựa chọn chính xác.

2. Vì sao vật liệu xanh ngày càng được quan tâm?

Nhu cầu giảm tác động đến môi trường

Ngành xây dựng tiêu thụ lượng lớn nguyên liệu và năng lượng, đồng thời phát sinh chất thải trong các giai đoạn sản xuất, thi công, vận hành và phá dỡ công trình.

Việc lựa chọn vật liệu có thành phần tái chế, sử dụng nguyên liệu hiệu quả hoặc giảm phát thải trong quá trình sản xuất có thể góp phần hạn chế những tác động này.

Đối với các dự án quy mô lớn, lựa chọn vật liệu phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế có thể tạo ra khác biệt đáng kể về hiệu quả sử dụng tài nguyên và quản lý chất thải.

Người tiêu dùng quan tâm hơn đến chất lượng không gian sống

Nhà ở không chỉ cần đẹp và bền mà còn phải đáp ứng nhu cầu sử dụng lâu dài. Những yếu tố như chất lượng không khí trong nhà, khả năng chống nóng, độ ẩm, độ bền bề mặt và mức độ thuận tiện khi vệ sinh ngày càng được quan tâm.

Điều này thúc đẩy nhu cầu tìm hiểu các sản phẩm như sơn ít VOC, vật liệu cách nhiệt, sơn chống nấm mốc phù hợp và các giải pháp hoàn thiện có độ bền cao.

Đối với nhà ở, trường học, văn phòng và công trình dịch vụ, việc lựa chọn vật liệu phù hợp có thể góp phần cải thiện điều kiện sử dụng và giảm nhu cầu sửa chữa thường xuyên.

Xu hướng tiết kiệm năng lượng trong công trình

Chi phí điện cho điều hòa, thông gió và chiếu sáng là một phần đáng kể trong chi phí vận hành của nhiều công trình.

Vật liệu cách nhiệt mái, tường và kính phù hợp có thể giúp hạn chế truyền nhiệt, giảm tải cho hệ thống làm mát. Khi được kết hợp với thiết kế thông gió tự nhiên, che nắng và sử dụng năng lượng hiệu quả, các giải pháp này có thể giúp tiết kiệm chi phí vận hành.

Vì vậy, vật liệu xanh không chỉ được xem xét dưới góc độ môi trường mà còn là một phần trong bài toán kinh tế dài hạn của công trình.

Yêu cầu ngày càng cao đối với công trình bền vững

Các hệ thống đánh giá công trình xanh như LOTUS tại Việt Nam và LEED quốc tế khuyến khích việc xem xét hiệu quả sử dụng năng lượng, nước, vật liệu và chất lượng môi trường trong nhà.

Trong các dự án hướng đến chứng nhận công trình xanh, hồ sơ kỹ thuật và dữ liệu môi trường của vật liệu có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình đánh giá.

Điều này tạo động lực để nhà sản xuất minh bạch hơn về thành phần, quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và các đặc tính môi trường của sản phẩm.

3. Những loại vật liệu xanh nổi bật trên thị trường

Gạch không nung và vật liệu xây tường hiệu quả

<escape>Gạch không nung</escape> là nhóm vật liệu được tạo hình và đóng rắn mà không trải qua công đoạn nung ở nhiệt độ cao như gạch đất sét nung truyền thống.

Một số loại gạch không nung sử dụng xi măng, cốt liệu và các thành phần tái chế phù hợp. Việc lựa chọn loại gạch này có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng đất sét và hạn chế công đoạn nung, tùy thuộc vào công nghệ sản xuất.

Ngoài ra, một số loại vật liệu xây tường nhẹ có khả năng cách nhiệt tốt, giúp giảm tải trọng công trình và hỗ trợ thi công nhanh hơn.

Tuy nhiên, hiệu quả môi trường và hiệu quả sử dụng thực tế còn phụ thuộc vào nguyên liệu, quy trình sản xuất, khoảng cách vận chuyển và chất lượng sản phẩm.

Bê tông xanh và bê tông sử dụng nguyên liệu tái chế

Bê tông là vật liệu quan trọng trong nhiều công trình dân dụng và công nghiệp. Tuy nhiên, sản xuất xi măng Portland truyền thống có liên quan đến lượng phát thải khí nhà kính đáng kể.

Một số giải pháp giảm tác động môi trường bao gồm sử dụng vật liệu thay thế một phần xi măng khi phù hợp, tận dụng cốt liệu tái chế đã được kiểm soát chất lượng và tối ưu cấp phối bê tông.

Các giải pháp này cần được thiết kế và kiểm định theo yêu cầu kỹ thuật cụ thể. Không nên tự ý thay đổi thành phần bê tông tại công trường vì có thể ảnh hưởng đến cường độ, độ bền và an toàn kết cấu.

Sơn xanh và sơn ít VOC

Sơn xanh là một trong những nhóm sản phẩm được quan tâm trong lĩnh vực hoàn thiện công trình. Trong đó, sơn gốc nước có hàm lượng VOC thấp là lựa chọn đáng chú ý đối với nhiều ứng dụng nội thất và ngoại thất.

VOC là nhóm hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, có thể phát thải từ một số sản phẩm sơn, dung môi và vật liệu hoàn thiện. Mức phát thải phụ thuộc vào công thức sản phẩm, điều kiện thi công và môi trường sử dụng.

Sử dụng sơn có hàm lượng VOC thấp, tuân thủ hướng dẫn thi công và bảo đảm thông gió phù hợp có thể góp phần cải thiện chất lượng không khí trong nhà.

Khi lựa chọn sơn xanh, người tiêu dùng nên quan tâm đến:

• Hàm lượng VOC và phương pháp kiểm tra được công bố.

• Khả năng che phủ, độ bám dính và độ bền màng sơn.

• Khả năng chống nấm mốc hoặc chống thấm nếu phù hợp với vị trí sử dụng.

• Chứng nhận môi trường hoặc chứng nhận phát thải trong nhà có thể kiểm chứng.

• Hướng dẫn thi công, thời gian khô và điều kiện bảo quản.

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào quảng cáo “sơn xanh” để đánh giá chất lượng. Sản phẩm cần đáp ứng đồng thời yêu cầu kỹ thuật, độ bền và tiêu chí môi trường phù hợp với mục đích sử dụng.

Vật liệu cách nhiệt và giải pháp chống nóng

Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam, vật liệu cách nhiệt có vai trò quan trọng đối với hiệu quả sử dụng năng lượng của nhà ở và công trình thương mại.

Các giải pháp phổ biến bao gồm tấm cách nhiệt mái, vật liệu cách nhiệt tường, kính có đặc tính kiểm soát nhiệt và một số hệ sơn phản xạ bức xạ mặt trời được thiết kế cho ứng dụng phù hợp.

Khi được lựa chọn đúng cách, những giải pháp này có thể giúp giảm lượng nhiệt truyền vào không gian bên trong, từ đó hỗ trợ giảm nhu cầu làm mát.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào hệ số dẫn nhiệt, độ dày vật liệu, cách lắp đặt, màu sắc bề mặt, hướng công trình và điều kiện khí hậu.

Vật liệu tái chế và vật liệu có nguồn gốc tái tạo

Việc tận dụng vật liệu tái chế đang trở thành một hướng tiếp cận quan trọng trong xây dựng bền vững.

Một số ví dụ gồm cốt liệu tái chế từ chất thải xây dựng, vật liệu hoàn thiện có thành phần tái chế và sản phẩm sử dụng nguồn nguyên liệu tái tạo phù hợp.

Việc sử dụng những vật liệu này có thể giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu nguyên sinh và hạn chế lượng chất thải phải xử lý.

Dù vậy, vật liệu tái chế vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về cơ lý, an toàn, độ bền và yêu cầu sử dụng. Tỷ lệ tái chế cao không tự động đồng nghĩa với sản phẩm có hiệu quả môi trường tốt hơn trong mọi trường hợp.

4. Lợi ích của vật liệu xanh đối với chủ đầu tư và người sử dụng

Hỗ trợ tiết kiệm chi phí dài hạn

Một số vật liệu xanh có thể có giá mua ban đầu cao hơn sản phẩm thông thường. Tuy nhiên, nếu giúp tiết kiệm năng lượng, giảm bảo trì hoặc kéo dài thời gian sử dụng, tổng chi phí trong vòng đời công trình có thể được cải thiện.

Ví dụ, vật liệu cách nhiệt hiệu quả có thể giảm chi phí làm mát trong những công trình sử dụng điều hòa thường xuyên. Sơn có độ bền phù hợp với điều kiện sử dụng có thể giảm tần suất sơn sửa.

Để đánh giá chính xác, chủ đầu tư nên so sánh cả chi phí đầu tư ban đầu, chi phí thi công, bảo trì, thay thế và vận hành thay vì chỉ nhìn vào giá mua vật liệu.

Nâng cao chất lượng công trình

Vật liệu được lựa chọn đúng yêu cầu kỹ thuật giúp cải thiện độ bền, khả năng chống chịu điều kiện môi trường và chất lượng hoàn thiện.

Đối với hệ sơn, việc lựa chọn đúng sản phẩm theo bề mặt, độ ẩm và điều kiện thời tiết có thể góp phần hạn chế bong tróc, nứt màng sơn hoặc phát sinh nấm mốc.

Tuy nhiên, chất lượng công trình còn phụ thuộc vào thiết kế, xử lý nền, tay nghề thi công và quy trình nghiệm thu. Vật liệu tốt không thể thay thế cho kỹ thuật thi công đúng cách.

Tăng giá trị và khả năng cạnh tranh của dự án

Các công trình chú trọng hiệu quả năng lượng, chất lượng môi trường trong nhà và sử dụng tài nguyên hiệu quả có thể tạo lợi thế trong quá trình tiếp thị và vận hành.

Đối với dự án thương mại, văn phòng, khách sạn hoặc nhà ở hướng đến nhóm khách hàng quan tâm đến tính bền vững, việc công bố thông tin vật liệu minh bạch có thể giúp nâng cao độ tin cậy.

Dù vậy, lợi thế về giá trị tài sản không phải lúc nào cũng được bảo đảm. Hiệu quả còn phụ thuộc vào vị trí, chất lượng tổng thể, nhu cầu thị trường và mức độ xác thực của các tuyên bố về môi trường.

5. Cơ hội cho ngành sơn và vật liệu hoàn thiện

Xu hướng xây dựng xanh tạo ra nhiều cơ hội đổi mới cho các doanh nghiệp sản xuất và phân phối sơn, chống thấm, vật liệu trang trí và sản phẩm hoàn thiện.

Trước hết, doanh nghiệp có thể đầu tư nghiên cứu công thức sơn gốc nước, giảm hàm lượng VOC và cải thiện hiệu quả sử dụng nguyên liệu. Bên cạnh đó, việc phát triển các dòng sơn có độ bền cao, khả năng chống bám bẩn hoặc chống nấm mốc phù hợp cũng có thể giúp giảm nhu cầu sửa chữa trong quá trình sử dụng.

Thứ hai, thông tin sản phẩm cần được trình bày rõ ràng hơn. Thay vì chỉ sử dụng các thông điệp quảng cáo chung như “thân thiện môi trường”, doanh nghiệp nên cung cấp thông số kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng, dữ liệu phát thải và chứng nhận liên quan nếu có.

Thứ ba, tư vấn lựa chọn vật liệu theo từng công trình sẽ trở thành yếu tố quan trọng. Nhà ở dân dụng, trường học, bệnh viện, văn phòng và nhà xưởng có những yêu cầu khác nhau về độ bền, khả năng vệ sinh, chất lượng không khí và chi phí vận hành.

Doanh nghiệp nào kết hợp được chất lượng sản phẩm, dịch vụ tư vấn và thông tin minh bạch sẽ có cơ hội xây dựng niềm tin tốt hơn với khách hàng.

6. Những lưu ý khi lựa chọn vật liệu xây dựng xanh

Để tránh lựa chọn theo quảng cáo hoặc chi phí ban đầu, người tiêu dùng và chủ đầu tư nên cân nhắc các tiêu chí sau:

Thứ nhất, xác định đúng nhu cầu sử dụng. Vật liệu dùng cho nội thất, ngoại thất, khu vực ẩm ướt hoặc công trình công nghiệp có yêu cầu khác nhau.

Thứ hai, kiểm tra thông số kỹ thuật. Các thông tin như cường độ, khả năng cách nhiệt, hàm lượng VOC, độ bền và điều kiện thi công cần phù hợp với mục đích sử dụng.

Thứ ba, xem xét chứng nhận có thể xác minh. Khi sản phẩm tuyên bố có đặc tính môi trường, nên kiểm tra đơn vị chứng nhận, phạm vi đánh giá, thời hạn hiệu lực và tiêu chí áp dụng.

Thứ tư, đánh giá tổng chi phí vòng đời. Cần tính đến chi phí mua hàng, thi công, vận hành, bảo trì và thay thế.

Thứ năm, lựa chọn nhà cung cấp uy tín. Sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tài liệu kỹ thuật đầy đủ và hướng dẫn thi công cụ thể sẽ giúp giảm rủi ro trong quá trình sử dụng.

7. Triển vọng vật liệu xanh tại Việt Nam trong thời gian tới

Trong thời gian tới, vật liệu xanh có thể tiếp tục nhận được sự quan tâm khi chủ đầu tư chú trọng hơn đến chi phí vận hành, hiệu quả sử dụng tài nguyên và yêu cầu môi trường của công trình.

Các nhóm sản phẩm như sơn ít VOC, vật liệu cách nhiệt, gạch không nung, bê tông giảm phát thải và vật liệu có thành phần tái chế sẽ là những lĩnh vực đáng theo dõi.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của thị trường còn phụ thuộc vào giá thành, khả năng cung ứng, mức độ phổ biến của công nghệ, năng lực kiểm định và sự sẵn sàng của người tiêu dùng.

Để xu hướng này phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa nhà sản xuất, đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu, cơ quan quản lý và người sử dụng. Bên cạnh đổi mới công nghệ, việc chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm và nâng cao nhận thức về xây dựng xanh cũng rất quan trọng.

Về phía người mua, nên lựa chọn vật liệu dựa trên thông tin có thể kiểm chứng, tránh chạy theo những tuyên bố môi trường thiếu cơ sở. Về phía doanh nghiệp, đầu tư vào chất lượng, minh bạch và hiệu quả sử dụng lâu dài sẽ là hướng đi có ý nghĩa hơn việc chỉ thay đổi thông điệp tiếp thị.